Για πολλούς ανθρώπους υπάρχει ένα εύλογο ερώτημα όταν συναντούν έναν ιερέα στον δρόμο, μέσα στην εκκλησία ή σε κάποια κοινωνική εκδήλωση: ποιος είναι άραγε ο σωστός τρόπος για να τον χαιρετήσουν;Αρκεί ένα απλό «καλημέρα» ή «καλησπέρα» ή υπάρχει ένας ιδιαίτερος χαιρετισμός που συνδέεται με την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας;Σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση, ο καθιερωμένος χαιρετισμό…
Για πολλούς ανθρώπους υπάρχει ένα εύλογο ερώτημα όταν συναντούν έναν ιερέα στον δρόμο, μέσα στην εκκλησία ή σε κάποια κοινωνική εκδήλωση: ποιος είναι άραγε ο σωστός τρόπος για να τον χαιρετήσουν;
Αρκεί ένα απλό «καλημέρα» ή «καλησπέρα» ή υπάρχει ένας ιδιαίτερος χαιρετισμός που συνδέεται με την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας;
Σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση, ο καθιερωμένος χαιρετισμός προς έναν ιερέα είναι το «Ευλογείτε, πάτερ» ή το «Την ευχή σας, πάτερ».
Οι συγκεκριμένες φράσεις δεν αποτελούν απλώς έναν πιο επίσημο τρόπο να πούμε «γεια σας». Ουσιαστικά εκφράζουν ένα αίτημα για ευλογία. Εκπαιδευτικό υλικό της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσογαίας και Λαυρεωτικής αναφέρει ότι όταν χαιρετάμε έναν ιερέα λέμε «Ευλογείτε» ή «Την ευχή σας», ζητώντας με αυτόν τον τρόπο την ευλογία του Θεού.
Τι σημαίνει το «Ευλογείτε, πάτερ»
Η λέξη «Ευλογείτε» δεν αποτελεί απλώς μια παλαιότερη ή πιο επίσημη εκδοχή ενός συνηθισμένου χαιρετισμού.
Με αυτή τη φράση ο πιστός ζητά από τον ιερέα να του δώσει την ευλογία του. Η Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής, σε σχετικό εκπαιδευτικό κείμενο για την ιερατική ευλογία, εξηγεί ότι ο πιστός πλησιάζει τον ιερέα ζητώντας την ευλογία του, με την πράξη αυτή να έχει ιδιαίτερο πνευματικό νόημα στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Αντίστοιχα, η φράση «Την ευχή σας, πάτερ» αποτελεί επίσης καθιερωμένο τρόπο προσφώνησης. Με τη λέξη «ευχή» ζητάμε ουσιαστικά την προσευχή και την ευλογία του ιερέα.
Έτσι, όταν συναντήσουμε έναν ιερέα, μπορούμε απλά να πούμε:
«Ευλογείτε, πάτερ».
ή
«Την ευχή σας, πάτερ».
Τι απαντά ο ιερέας και γιατί λέμε «πάτερ»
Οι απαντήσεις του ιερέα στο «Ευλογείτε» μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς, ανάλογα με τον ίδιο τον κληρικό και την εκκλησιαστική παράδοση που ακολουθείται.
Μεταξύ των απαντήσεων που συναντώνται είναι οι «Ο Κύριος», «Του Κυρίου» και «Ευλογία Κυρίου». Σε κείμενα εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας καταγράφονται ως παραδοσιακές απαντήσεις του κληρικού όταν ο πιστός ζητά την ευλογία του.
Το βασικό, ωστόσο, δεν είναι να γνωρίζει κανείς απ’ έξω μια συγκεκριμένη απάντηση, αλλά να κατανοεί ότι το «Ευλογείτε» αποτελεί αίτημα ευλογίας.
Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά προκαλεί απορίες είναι η προσφώνηση. Η παραδοσιακή προσφώνηση ενός ορθόδοξου ιερέα είναι «πάτερ» και όχι «κύριε».
Η Ιερά Μητρόπολη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής αναφέρει χαρακτηριστικά σε κατηχητικό της υλικό ότι όταν απευθυνόμαστε σε ιερέα τον αποκαλούμε «Πάτερ».
Έτσι, αν ένας ιερέας ονομάζεται, για παράδειγμα, Δημήτριος, η συνηθισμένη εκκλησιαστική προσφώνηση είναι «πάτερ Δημήτριε» ή, στην καθημερινή χρήση, «πάτερ Δημήτρη», ανάλογα με το ύφος και τον βαθμό οικειότητας.
Πρέπει να λέμε «Ευλογείτε» το πρωί και το βράδυ;
Εδώ βρίσκεται μία από τις συχνότερες απορίες.
Αν συναντήσουμε έναν ιερέα στις 8 το πρωί, πρέπει να πούμε «Καλημέρα, πάτερ» ή «Ευλογείτε, πάτερ»;
Σύμφωνα με την παραδοσιακή εκκλησιαστική εθιμοτυπία, το «Ευλογείτε, πάτερ» μπορεί να χρησιμοποιηθεί ανεξάρτητα από την ώρα της ημέρας. Δεν υπάρχει δηλαδή ένας διαφορετικός εκκλησιαστικός χαιρετισμός για το πρωί και ένας άλλος για το βράδυ.
Το πρωί μπορούμε να πούμε:
«Ευλογείτε, πάτερ».
ή:
«Την ευχή σας, πάτερ».
Σε μια πιο καθημερινή συζήτηση, φυσικά, κάποιος μπορεί να προσθέσει και έναν κοινωνικό χαιρετισμό, όπως «Καλημέρα, πάτερ». Ωστόσο, εάν το ζητούμενο είναι ο παραδοσιακός εκκλησιαστικός τρόπος χαιρετισμού, οι σχετικές πηγές προκρίνουν το «Ευλογείτε» ή το «Την ευχή σας».
Το ίδιο ισχύει και το απόγευμα ή το βράδυ. Δεν χρειάζεται να αντικαταστήσουμε το «Ευλογείτε» με κάποιο διαφορετικό θρησκευτικό χαιρετισμό ανάλογα με την ώρα.
Μπορούμε λοιπόν να πούμε:
«Ευλογείτε, πάτερ».
ή
«Την ευχή σας, πάτερ».
Η διαφορά είναι ότι το «Ευλογείτε» δεν αναφέρεται στην ώρα της ημέρας, όπως το «καλημέρα» ή το «καλησπέρα», αλλά εκφράζει το αίτημα του πιστού να λάβει την ευλογία του ιερέα.
Φιλάμε το χέρι του ιερέα;
Στην παραδοσιακή ορθόδοξη πρακτική, όταν κάποιος ζητά την ευλογία ενός ιερέα, μπορεί να δεχθεί το δεξί του χέρι και να το ασπαστεί.
Η Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής περιγράφει συγκεκριμένα τη διαδικασία: ο πιστός μπορεί να πλησιάσει τον ιερέα με τα χέρια ανοιχτά, να ζητήσει την ευλογία του και, αφού εκείνος τον ευλογήσει και τοποθετήσει το χέρι του στα χέρια του πιστού, να ασπαστεί το χέρι του.
Παρόμοια οδηγία υπάρχει και σε κείμενο εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας ενορίας της ίδιας Αρχιεπισκοπής, όπου αναφέρεται ότι παραδοσιακά ο πιστός ζητά την ευλογία του ιερέα αντί να περιοριστεί σε μια απλή χειραψία.
Πρόκειται, βέβαια, για την παραδοσιακή εκκλησιαστική πρακτική. Σε μια απλή καθημερινή συνάντηση, ο σεβασμός και η ευγένεια είναι το σημαντικότερο στοιχείο και κάποιος που δεν γνωρίζει το εκκλησιαστικό τυπικό δεν χρειάζεται να αισθανθεί αμηχανία.
Τι λέμε όταν συναντάμε έναν ιερέα στον δρόμο
Ο συγκεκριμένος χαιρετισμός δεν αφορά μόνο την παρουσία μας μέσα σε έναν ναό.
Εκκλησιαστικές οδηγίες αναφέρουν ότι το «Ευλογείτε, πάτερ» ή το «Την ευχή σας, πάτερ» μπορεί να χρησιμοποιηθεί και όταν συναντήσουμε έναν γνωστό ιερέα τυχαία στον δρόμο.
Επομένως, είτε βρισκόμαστε στην εκκλησία είτε συναντήσουμε τον ιερέα εκτός ναού, ένας απλός και παραδοσιακός τρόπος χαιρετισμού είναι:
«Ευλογείτε, πάτερ».
Είναι λάθος να πούμε «Καλημέρα, πάτερ»;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Ορισμένα κείμενα εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας επισημαίνουν ότι ο εκκλησιαστικός χαιρετισμός είναι το «Ευλογείτε» και όχι ένας συνηθισμένος κοσμικός χαιρετισμός.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε καθημερινή χρήση του «Καλημέρα, πάτερ» αποτελεί από μόνη της προσβολή ή σοβαρό σφάλμα.
Η πιο ασφαλής διάκριση είναι η εξής: ως παραδοσιακός ορθόδοξος χαιρετισμός χρησιμοποιούμε «Ευλογείτε, πάτερ» ή «Την ευχή σας, πάτερ», ενώ το «καλημέρα» και το «καλησπέρα» αποτελούν μέρος της συνηθισμένης κοινωνικής ευγένειας.
Άλλωστε, ακόμη και οδηγοί εκκλησιαστικής εθιμοτυπίας επισημαίνουν ότι υπάρχουν διαφοροποιήσεις στις συνήθειες μεταξύ των ορθόδοξων πιστών και ότι το τυπικό δεν θα πρέπει να γίνεται αφορμή για να κρίνουμε τους άλλους.
Με δύο λόγια: Ποιος είναι ο σωστός χαιρετισμός;
Αν θέλουμε να ακολουθήσουμε τον παραδοσιακό τρόπο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η απάντηση είναι απλή.
Όταν συναντάμε έναν ιερέα, είτε είναι πρωί είτε μεσημέρι είτε βράδυ, μπορούμε να τον χαιρετήσουμε λέγοντας:
«Ευλογείτε, πάτερ»
ή
«Την ευχή σας, πάτερ».
Εφόσον θέλουμε να ζητήσουμε την ευλογία του σύμφωνα με την παραδοσιακή πρακτική, μπορούμε να τον πλησιάσουμε με σεβασμό και να δεχθούμε την ευλογία που μας προσφέρει.
Περισσότερο από μια τυπική φράση, το «Ευλογείτε» εκφράζει ακριβώς αυτό που σημαίνει: την επιθυμία του πιστού να λάβει την ευλογία.