Η είδηση έκανε τον γύρο του διαδικτύου και προκάλεσε το αναμενόμενο κύμα συμπόνιας: μια παιδίατρος σε δημόσιο νοσοκομείο ξέσπασε, καταγγέλλοντας πως συμπλήρωσε έξι συνεχόμενες ημέρες εφημερίας. Ένα νούμερο που για τον μέσο άνθρωπο φαντάζει εξουθενωτικό, για το κράτος πρόνοιας απαράδεκτο και για την ανθρώπινη αντοχή οριακό. Ωστόσο, υπάρχει ένας συγκεκριμένος επαγγελματικός μικρόκοσμος λίγα χιλιόμετ…
Η είδηση έκανε τον γύρο του διαδικτύου και προκάλεσε το αναμενόμενο κύμα συμπόνιας: μια παιδίατρος σε δημόσιο νοσοκομείο ξέσπασε, καταγγέλλοντας πως συμπλήρωσε έξι συνεχόμενες ημέρες εφημερίας. Ένα νούμερο που για τον μέσο άνθρωπο φαντάζει εξουθενωτικό, για το κράτος πρόνοιας απαράδεκτο και για την ανθρώπινη αντοχή οριακό. Ωστόσο, υπάρχει ένας συγκεκριμένος επαγγελματικός μικρόκοσμος λίγα χιλιόμετρα έξω από το κέντρο της Αθήνας, εκεί που οι κινητήρες των αεροπλάνων δεν σταματούν ποτέ να βουίζουν, όπου η καταγγελία της παιδιάτρου δεν προκάλεσε οργή, αλλά ένα πικρό, σχεδόν κυνικό, ειρωνικό μειδίαμα.
Στο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», τη βιτρίνα του ελληνικού τουρισμού και το «κόσμημα» των αερομεταφορών μας, η έννοια της εξαήμερης εργασίας για κάποιους δεν θεωρείται κόπωση. Θεωρείται, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, ένα άπιαστο όνειρο θερινής νυκτός. Εκεί, στις σκιές των τερματικών σταθμών, μια συγκεκριμένη εταιρεία που δραστηριοποιείται στον κλάδο του τουρισμού φαίνεται πως έχει εγκαταστήσει ένα ιδιότυπο καθεστώς εργασιακής εξόντωσης, όπου το ημερολόγιο μοιάζει να έχει χάσει τις Κυριακές του και η ανάπαυση αποτελεί μια μακρινή, θολή ανάμνηση.
Η αριθμητική του παραλόγου: 10 μέρες δουλειά, 1 μέρα ανάσα
Ας μιλήσουμε με αριθμούς, γιατί η πραγματικότητα συχνά ξεπερνά και το πιο δυστοπικό σενάριο. Ενώ η κοινή γνώμη συζητά για τις θεσμικές αλλαγές και τις απόπειρες της κυβέρνησης να «μασκάρει» την επταήμερη εργασία κάτω από τον μανδύα της παραγωγικότητας, η συγκεκριμένη εταιρεία στο αεροδρόμιο έχει ήδη περάσει στην επόμενη πίστα. Το «deal» που προσφέρεται σε ανθρώπους που έχουν την ατυχία να βρίσκονται σε ανάγκη –και πιστέψτε μας, το προφίλ του εργαζόμενου που πέφτει σε αυτές τις δαγκάνες είναι πάντα ο άνθρωπος της βιοπάλης– είναι σοκαριστικό: Δέκα ημέρες συνεχόμενης εργασίας και ένα, μόλις ένα, ρεπό για να θυμηθείς πώς είναι η ζωή έξω από την πίστα του αεροδρομίου.
Αν είσαι «τυχερός» και η διοίκηση έχει τις καλές της, ίσως το σερί να σταματήσει στις εννέα ημέρες. Αυτή είναι η καθημερινότητα που επιβάλλει η εν λόγω επιχείρηση, βαφτίζοντας το παράλογο ως «απαραίτητη επιχειρησιακή ανάγκη» λόγω του όγκου των τουριστών. Μια πρακτική που πατάει πάνω στην εξάντληση και την ανάγκη για το μεροκάματο, αγνοώντας προκλητικά τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.
VIRAL
(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)
Όμως, ο παραλογισμός δεν σταματά στο ωράριο. Για να θωρακίσει αυτό το καθεστώς εκμετάλλευσης, η συγκεκριμένη εταιρεία έχει επιστρατεύσει μια ακόμη «έξυπνη» τακτική, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες που η κίνηση χτυπάει κόκκινο. Προσλαμβάνει κόσμο με μηνιαίες συμβάσεις, μετατρέποντας τον εργαζόμενο σε ένα πλήρως αναλώσιμο προϊόν με σύντομη ημερομηνία λήξης.
Με αυτόν τον τρόπο, οι υπεύθυνοι έχουν το ελεύθερο να «ξεφορτώνονται» το προσωπικό όποτε εκείνο τολμήσει να ψελλίσει μια διαμαρτυρία ή όταν απλώς περάσει η αιχμή της σεζόν και τα χέρια δεν είναι πια απαραίτητα. Έτσι, γλιτώνουν αποζημιώσεις, δεσμεύσεις και την υποχρέωση να αντιμετωπίσουν τον εργαζόμενο ως άνθρωπο και όχι ως στατιστικό στοιχείο. Είναι η απόλυτη εργασιακή ανασφάλεια: δουλεύεις δέκα μέρες σερί, με το άγχος αν ο επόμενος μήνας θα σε βρει στο πόστο σου ή στην ουρά του ΟΑΕΔ. Μια «περιστρεφόμενη πόρτα» προσλήψεων και απολύσεων που εξυπηρετεί μόνο την κερδοφορία.
Το πιο εξοργιστικό στην όλη υπόθεση δεν είναι μόνο η φυσική εξόντωση, αλλά το θράσος με το οποίο αυτές οι πρακτικές παρουσιάζονται ως «νόμιμες» στους ανυποψίαστους εργαζόμενους. Οι υπεύθυνοι προσλήψεων της εταιρείας, με ένα αφοπλιστικό χαμόγελο, διαβεβαιώνουν τους υποψήφιους πως όλα γίνονται εντός του πλαισίου του νόμου. Σε τι είδους νομικά «τερτίπια» και λογιστικά παράθυρα πατάνε;
Προφανώς, πρόκειται για έναν λαβύρινθο συμβάσεων και εσωτερικών κανονισμών που επιτρέπουν τη μεταφορά των ημερών ανάπαυσης, δημιουργώντας αυτά τα εφιαλτικά «σεντόνια» εργασίας. Χρησιμοποιούν τη γλώσσα του νόμου για να διαπράξουν μια ηθική αυθαιρεσία. Γιατί μπορεί στα χαρτιά οι ώρες να βγαίνουν με κάποιο μαγικό, λογιστικό τρόπο, αλλά το ανθρώπινο σώμα δεν καταλαβαίνει από παραγράφους και τροπολογίες. Η κόπωση είναι αθροιστική και το μοντέλο «10 μέρες δουλειά – 1 ρεπό» είναι μια μαθηματική βεβαιότητα για εργατικά ατυχήματα και κατάρρευση.
(ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΧΕΙΟΥ: EUROKINISSI)
Για να είμαστε δίκαιοι και να παρουσιάζουμε το θέμα στις πλήρεις διαστάσεις του, η εταιρεία αυτή φροντίζει να είναι «τυπική» στο οικονομικό σκέλος, ίσως για να προλαμβάνει τις καταγγελίες. Οι Κυριακές πληρώνονται με την προβλεπόμενη προσαύξηση και το μηνιάτικο κατατίθεται στην ώρα του. Είναι το κλασικό μοντέλο της «χρυσής γαλέρας». Σου δίνουν το κάτι παραπάνω για να μη μπορείς να μιλήσεις, για να νιώθεις ότι η θυσία της προσωπικής σου ζωής και της υγείας σου εξαγοράζεται με μερικά ευρώ παραπάνω.
Όμως, η αξιοπρέπεια δεν είναι εμπόρευμα. Το γεγονός ότι κάποιος πληρώνεται για να δουλεύει δέκα μέρες σερί δεν καθιστά την πρακτική λιγότερο βάναυση. Είναι μια έμμεση μορφή εκβιασμού προς τον άνθρωπο που έχει ανάγκη: «Σου δίνουμε δουλειά, σου δίνουμε και τα έξτρα της Κυριακής, τι παραπονιέσαι;». Μόνο που το τίμημα είναι η πλήρης αποξένωση. Οι εργαζόμενοι αυτοί καταλήγουν να ζουν μέσα στο αεροδρόμιο, να βλέπουν τον ήλιο μόνο από τα παράθυρα των τερματικών και να μετατρέπονται σε εξαρτήματα μιας μηχανής που δεν σβήνει ποτέ.
Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, οφείλουμε να τονίσουμε πως αυτή η ζοφερή εικόνα δεν αφορά το σύνολο των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Στο ίδιο αεροδρόμιο, κάτω από την ίδια στέγη, υπάρχουν δυνάμεις που τιμούν τον όρο «εργοδότης» και αποτελούν την ηχηρή εξαίρεση στον κανόνα της αυθαιρεσίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Aegean, η οποία θεωρείται από την πλειονότητα των εργαζομένων και των ειδικών του χώρου ως υπόδειγμα εργοδότη στον τομέα των αερομεταφορών.
Η Aegean και άλλες σοβαρές εταιρείες αποδεικνύουν στην πράξη ότι ο σεβασμός στο προσωπικό και η τήρηση των ανθρώπινων ωραρίων δεν είναι εμπόδιο στην επιτυχία, αλλά η βάση της. Υπάρχουν επιχειρήσεις που λειτουργούν με ευρωπαϊκά πρότυπα και κατανοούν ότι ένας εξουθενωμένος εργαζόμενος είναι ένας αναποτελεσματικός εργαζόμενος. Αυτές οι δυνάμεις είναι που κρατούν ακόμα ψηλά το επίπεδο των υπηρεσιών μας. Η ύπαρξη τέτοιων φωτεινών παραδειγμάτων, όμως, κάνει την πρακτική της «εταιρείας του 10ημέρου» να φαίνεται ακόμα πιο σκοτεινή. Όταν ο κολοσσός δίπλα σου μπορεί να είναι συνεπής και ανθρώπινος, εσύ γιατί επιλέγεις να συμπεριφέρεσαι σαν δυνάστης;
Διαβάστε επίσης
Είναι πραγματικά ειρωνικό. Την ώρα που οι επίσημοι φορείς μιλούν για την «εκτόξευση» του ελληνικού τουρισμού, η κινητήρια δύναμη αυτής της επιτυχίας αντιμετωρίζεται από ορισμένους ως αναλώσιμο υλικό. Το αεροδρόμιο σφύζει από ζωή, από λαμπερές βιτρίνες και ακριβά αρώματα. Πίσω όμως από την επιφάνεια, στους διαδρόμους που δεν βλέπουν οι ταξιδιώτες, η πραγματικότητα για κάποιους είναι γκρίζα και μυρίζει ιδρώτα.
Πού είναι η επιθεώρηση εργασίας; Πώς είναι δυνατόν να θεωρείται κανονικότητα το δέκα προς ένα, έστω και σε μία μόνο εταιρεία; Η απάντηση κρύβεται στην ικανότητα ορισμένων να ελίσσονται ανάμεσα στις γραμμές του εργατικού δικαίου. Όσο το κλίμα επιτρέπει την «ευελιξία», τόσο οι επιτήδειοι θα τεντώνουν το σχοινί.
unsplash
Ας επιστρέψουμε στην παιδίατρο. Η δική της κραυγή αγωνίας είναι δίκαιη. Αλλά για τους εργαζόμενους αυτής της συγκεκριμένης εταιρείας στο αεροδρόμιο, η δική της εξαήμερη εργασία θα φάνταζε ως… ευεργεσία. Το Athensmagazine.gr φέρνει στο φως αυτή την κατάσταση, ρωτώντας ευθέως: Αυτόν τον τουρισμό θέλουμε; Μια ανάπτυξη που χτίζεται πάνω σε δέκα μέρες συνεχόμενου κάματου και συμβάσεις-εξπρές που πετιούνται στα σκουπίδια μόλις περάσει η σεζόν;
Το αεροδρόμιο μπορεί να είναι η πύλη της Ελλάδας προς τον κόσμο, αλλά για πολλούς έχει γίνει μια πύλη προς μια σύγχρονη δουλεία, ντυμένη με στολές εργασίας και «νόμιμα» χαρτιά. Και όσο αυτή η «γαλέρα» συνεχίζει να πλέει ακάθεκτη, το χαμόγελο που βλέπουν οι τουρίστες στις πύλες εξόδου θα είναι όλο και πιο κουρασμένο. Γιατί κανείς δεν μπορεί να είναι πραγματικά «εκεί» την δέκατη μέρα σερί, όσα έξτρα κι αν του τάξεις.